Marta siedziała naprzeciwko swojej szefowej i czuła, że coś jest nie tak. Rozmowa niby przebiegała normalnie, słowa były uprzejme, ton spokojny — a jednak coś ją niepokoiło. Dopiero wieczorem, opowiadając wszystko mężowi, zrozumiała, co ją uderzyło. Szefowa przez całe spotkanie siedziała z nogami złączonymi, skrzyżowanymi w kostkach, ciałem lekko odwróconym od biurka. Marta, sama o tym nie wiedząc, przeczytała ten komunikat bezbłędnie. I miała rację — tydzień później okazało się, że awans przypadł komuś innemu.

Brzmi jak przesada? Psycholodzy zajmujący się mową ciała twierdzą, że absolutnie nie. Sposób, w jaki kobieta ustawia nogi — czy je rozstawia swobodnie, czy zwęża, czy krzyżuje, czy kieruje stopę w określoną stronę — to jeden z najbardziej czytelnych sygnałów, jakie wysyła jej ciało. I co ważne: robi to najczęściej całkowicie nieświadomie.

Co tak naprawdę mówią rozstawione nogi?

Zacznijmy od podstaw. Kiedy kobieta siedzi z nogami rozstawionymi swobodnie, lekko rozchylonymi — nie szeroko, nie prowokacyjnie, po prostu naturalnie — to w języku ciała oznacza jedno: czuje się bezpiecznie. Jest u siebie. Nie musi się bronić, nie jest spięta, nie czeka na atak. To sygnał otwartości i pewności siebie, który ciało wysyła automatycznie, gdy człowiek jest zrelaksowany i kontroluje sytuację.

Krystyna, 52-letnia nauczycielka z Lublina, śmieje się, gdy o tym słyszy. — Zawsze mi mówiono, żeby siedzieć z nogami złączonymi. Elegancko, po damsku. A teraz okazuje się, że przez całe życie trenowałam postawę osoby niepewnej siebie? — pyta retorycznie. I właśnie tu tkwi sedno sprawy. Przez dekady kobietom wpajano, że „właściwa” postawa to nogi złączone, ciało zwarte, jak najmniej miejsca zajmowane. Tymczasem mowa ciała mówi zupełnie co innego: im więcej przestrzeni zajmuje człowiek, tym pewniej się czuje — i tym pewniej jest odbierany przez innych.

Badaczka Amy Cuddy z Harvardu przez lata analizowała tzw. pozy dominacji i uległości. Jej obserwacje pokazały, że sposób siedzenia wpływa nie tylko na to, jak nas widzą inni, ale też na to, jak sami siebie czujemy. Ciało i umysł rozmawiają ze sobą w obie strony. Kiedy zwijamy się w sobie, nasz mózg dostaje sygnał: jesteś zagrożony, bądź ostrożny. Kiedy zajmujemy przestrzeń — komunikat jest odwrotny.

Nogi mówią też o relacji — i to bardzo konkretnie

Ale rozstawione nogi to nie tylko kwestia pewności siebie. To również sygnał dotyczący relacji z osobą, która siedzi obok lub naprzeciwko. Psycholodzy zwracają uwagę na coś, co nazywają „kierunkowością stóp”. Brzmi skomplikowanie, a chodzi o prostą rzecz: w którą stronę kobieta nieświadomie kieruje stopę podczas rozmowy. Jeśli stopa — nawet przy skrzyżowanych nogach — wskazuje na rozmówcę, to znak zainteresowania i otwartości. Jeśli odwraca się w bok lub ku wyjściu — ciało już „wychodzi”, nawet jeśli usta jeszcze rozmawiają.

Marta, wracając do swojej historii z szefową, teraz rozumie to doskonale. — Jej stopy przez całe spotkanie były skierowane w stronę okna, nie w moją stronę. Jakby część z niej już była gdzie indziej — mówi. To właśnie takie szczegóły, które rejestrujemy intuicyjnie, ale rzadko potrafimy nazwać, decydują o tym, czy po rozmowie czujemy się wysłuchani i ważni, czy jakoś dziwnie zlekceważeni — bez wyraźnego powodu.

Co ciekawe, kobiety są statystycznie lepsze od mężczyzn w odczytywaniu takich sygnałów — co potwierdzają badania z zakresu psychologii społecznej. Ale jednocześnie częściej niż mężczyźni tłumią własną mowę ciała, ucząc się „siedzieć grzecznie”. Efekt jest paradoksalny: świetnie czytają innych, ale same wysyłają sygnały, które zaniżają ich pozycję w grupie.

Krystyna po rozmowie z córką — psycholożką — postanowiła przez tydzień obserwować siebie i koleżanki w pokoju nauczycielskim. — To było odkrycie — mówi. — Widziałam wyraźnie, kto czuje się pewnie przy tym stole, a kto się skulił. I zaczęłam rozumieć, dlaczego jedne osoby są słuchane, a inne — mimo że mówią mądre rzeczy — jakoś giną w tłumie. To nie była kwestia słów. To było ciało.

Nie chodzi o to, żeby teraz każda z nas siadała jak rozparty na fotelu prezes. Chodzi o świadomość. O to, żeby wiedzieć, że kiedy zwijamy się w sobie, ciało wysyła sygnał — i że mamy prawo ten sygnał zmienić. Rozstawione nogi u kobiety to nie brak kultury. To, jak się okazuje, jeden z najbardziej szczerych komunikatów, jakie ciało może wysłać: jestem tu, czuję się bezpiecznie i nie zamierzam przepraszać za zajmowane miejsce.