Halina ze Skierniewic gotowała brokuły niemal co niedzielę. Odkąd córka przyniosła artykuł z internetu, że to „superjedzenie», zaczęła dodawać je do zupy, do sałatki, do obiadu dla wnuków. Mąż krzywił się, ale jadł. Bo żona mówiła: zdrowe, więc jedz. I tak przez dwa lata — co tydzień, regularnie, bez wyjątku.

Aż pewnego marca, przy rutynowym badaniu krwi, lekarz rodzinny spojrzał na wyniki i zmarszczył brwi. „Pani Halino — zapytał — czy pani dużo je brokułów?» Halina się roześmiała. Skąd wie? Lekarz nie śmiał się wcale. Powiedział jej coś, czego nie znalazła w żadnym artykule córki. I co — jak się okazuje — dotyczy sporej części z nas.

To warzywo, które wszyscy chwalą — ale mało kto zna drugą stronę

Brokuły od lat królują na liście „zdrowej żywności». I słusznie — są bogate w witaminę C, błonnik, związki przeciwzapalne. Dietetycy je polecają, lekarze kiwają głową z aprobatą, babcie gotują je wnukom. Ale jest pewna rzecz, o której mówi się zaskakująco rzadko — i która potrafi naprawdę zaskoczyć.

Otóż brokuły, jak cała rodzina warzyw kapustnych — kapusta, kalafior, brukselka — zawierają naturalne związki zwane goitrogenami. Brzmi groźnie, ale chodzi o substancje, które przy bardzo dużym i regularnym spożyciu mogą wpływać na pracę tarczycy. Konkretnie — mogą utrudniać wchłanianie jodu, który jest tarczycy niezbędny do prawidłowego działania.

Halina ma niedoczynność tarczycy od dziesięciu lat. Bierze leki, chodzi na kontrole. I właśnie dlatego lekarz zwrócił uwagę — bo u osób z problemami tarczycy codzienne jedzenie dużych porcji surowych brokułów może — w teorii — nasilać pewne objawy. Zmęczenie, uczucie zimna, problemy z koncentracją. Rzeczy, które łatwo zrzucić na wiek albo na stres.

Czy to znaczy, że trzeba wyrzucić brokuły z talerza?

Absolutnie nie — i tu właśnie tkwi sedno tej historii. Bo kiedy Halina wyszła z gabinetu, była przekonana, że lekarz zakazał jej brokułów na zawsze. Wróciła do domu, zadzwoniła do córki, obie się zmartwiły. Mąż powiedział „mówiłem, że to paskudztwo» i wyglądał na zadowolonego.

Ale prawda jest bardziej skomplikowana — i o wiele spokojniejsza. Lekarz nie powiedział „nigdy». Powiedział: gotowane tak, surowe ostrożnie. Gotowanie brokułów znacząco redukuje zawartość goitrogenów — część z nich po prostu przechodzi do wody podczas obróbki cieplnej. Dlatego gotowane brokuły, nawet dla osób z tarczycą, są zazwyczaj bezpieczne i wartościowe. Problem może pojawić się przy regularnym jedzeniu dużych ilości surowych — w sokach, smoothie, sałatkach na surowo.

Naukowcy z kilku europejskich ośrodków badawczych przyglądali się tej zależności w ostatnich latach. Ich wnioski są wyważone: dla zdrowej osoby brokuły — gotowane czy surowe — nie stanowią żadnego zagrożenia. Ale dla kogoś, kto już zmaga się z chorobą Hashimoto, niedoczynnością tarczycy albo przyjmuje hormony tarczycy, warto wiedzieć, jak je jeść, a nie tylko ile.

Halina wróciła do lekarza tydzień później z listą pytań. Dowiedziała się, że może jeść brokuły — ale gotowane, nie codziennie w ogromnych ilościach i nie popijając tabletki na tarczycę sokiem z surowych warzyw kapustnych. To drobna zmiana nawyku. Ale taka, o której nikt jej przez dziesięć lat nie powiedział.

„Jadłam zdrowo — mówi dziś Halina — tylko nikt mi nie wytłumaczył, że zdrowe dla jednej osoby, niekoniecznie tak samo działa u innej. Teraz gotuję brokuły krócej, nie rozgotowuję, i nie robię z nich surowego soku. I czuję się lepiej. Może to zbieg okoliczności. Może nie.»

Jej mąż Kazimierz nadal je brokuły z miną męczennika. Ale je. Bo żona powiedziała: gotowane, więc zdrowe. I tu akurat ma rację.

Warto pamiętać o jednej prostej zasadzie: jeśli przyjmujesz leki na tarczycę albo masz stwierdzone problemy z tym gruczołem — zapytaj swojego lekarza, jak komponować posiłki. Nie po to, żeby rezygnować z warzyw, ale żeby wycisnąć z nich maksimum korzyści. Czasem jedna rozmowa przy biurku lekarza zmienia kilka lat nieświadomych nawyków.