Henryk ma sześćdziesiąt dwa lata, mieszka pod Częstochową i przez ostatnią dekadę regularnie odwiedzał aptekę w centrum miasta. Nie po leki na ciśnienie ani na kolana — choć i te mu dokuczają. Chodził po coś, o czym z żoną rozmawiali tylko przy zamkniętych drzwiach sypialni. Aż pewnego dnia Marta, porządkując strych, znalazła stary zeszyt w kratkę, zapisany ręką teściowej. I wszystko się zmieniło — choć nie tak, jak można by się spodziewać.

Zeszyt ze strychu, który otworzył rozmowę

Teściowa Henryka, pani Bronisława, była kobietą praktyczną. Wychowała czwórkę dzieci w czasach, gdy do apteki jeździło się furmanką, a słowo „tabletka» brzmiało jak coś z innego świata. W jej zeszycie znalazły się przepisy na wszystko: na kaszel, na żołądek, na nerwy przed ślubem córki. I kilka stron, które Marta początkowo wzięła za przepisy kulinarne — bo dotyczyły czosnku, imbiru i miodu. Dopiero po chwili zrozumiała, do czego te zapiski służyły.

— Najpierw się roześmiałam — przyznaje Marta. — A potem pomyślałam: skoro teściowa to zapisała, to znaczy, że ktoś tego używał. I że działało na tyle dobrze, żeby warto było zachować przepis na papierze.

Historia Henryka i Marty nie jest wyjątkowa. Podobne opowieści słyszy się w całej Polsce — od Podhala po Mazury. Starsze pokolenia, zanim do ich wsi dotarły pierwsze reklamy niebieskich tabletek, radziły sobie inaczej. Wiedza o tym, co wspomaga witalność mężczyzn, krążyła od kobiety do kobiety, od matki do córki, zapisywana właśnie w takich zeszytach w kratkę albo przekazywana szeptem przy kuchennym stole.

Czosnek, imbir i miód — co mówi o nich historia

Trzy składniki, które powtarzają się w tego rodzaju ludowych zapiskach najczęściej, to czosnek, imbir i miód — najchętniej gryczany lub lipowy. Nie jest to przypadek. Każdy z nich ma za sobą stulecia obecności w tradycyjnej medycynie — nie tylko polskiej, ale i chińskiej, arabskiej, indyjskiej. Starożytni Egipcjanie podawali czosnek robotnikom budującym piramidy, żeby zachowali siłę i wytrzymałość. Imbir od tysięcy lat pojawia się w ajurwedzie jako roślina „rozgrzewająca» i wzmacniająca. Miód z kolei był przez wieki synonimem zdrowia i płodności — nieprzypadkowo nowożeńcy dostawali go w prezencie, a miesiąc po ślubie do dziś nazywamy miodowym.

Współczesna nauka przygląda się tym składnikom z rosnącym zainteresowaniem. Badania — prowadzone między innymi na uniwersytetach w Iranie, Indiach i Korei — wskazują, że związki zawarte w czosnku mogą wspierać krążenie krwi, imbir wykazuje właściwości przeciwzapalne, a miód dostarcza cennych mikroelementów. Żadne z tych badań nie dowodzi jednak, że domowy preparat zastąpi leczenie — i to jest różnica, której nie wolno pomijać.

— Ludowa mądrość to nie jest to samo co medycyna — mówi wprost jeden z warszawskich lekarzy zajmujących się zdrowiem mężczyzn, z którym rozmawialiśmy. — Ale to nie znaczy, że jest bez wartości. Znaczy tylko, że należy ją traktować jako część stylu życia, a nie jako terapię. Jeśli ktoś ma problem, powinien najpierw porozmawiać z lekarzem — bo przyczyny bywają bardzo różne i czasem wymagają prawdziwego leczenia.

Henryk tę rozmowę w końcu odbył. Nie z zeszytem teściowej w ręku, ale z własnym lekarzem pierwszego kontaktu. Okazało się, że część jego kłopotów wynikała z nieleczonego nadciśnienia i siedzącego trybu życia. Zmiana diety, więcej ruchu, mniej stresu — i te słynne apteczne wydatki zaczęły maleć. Czosnek, imbir i miód weszły do jego codziennego jadłospisu jako smaczny dodatek do posiłków, nie jako lekarstwo.

— Teściowa była mądrą kobietą — przyznaje Marta, odkładając zeszyt na półkę. — Ale ona też nie leczyła, ona dbała. To duża różnica. My po prostu zapomnieliśmy, że dbanie zaczyna się w kuchni i w rozmowie z lekarzem, a nie w aptece przy kasie.

Zeszyt pani Bronisławy leży teraz na widocznym miejscu w kuchni Henryka i Marty — między książką kucharską a termometrem. Nie jako przepis do ślepego naśladowania, ale jako przypomnienie, że pokolenie ich rodziców i dziadków rozumiało jedno: codzienne nawyki budują zdrowie latami. I że niektóre rzeczy warto zapisać, żeby nie przepadły — nawet jeśli świat wokół zmienia się szybciej niż receptury w starym zeszycie w kratkę.